Ноос ноолуурын гарал үүсэл Энэтхэг, Пакистаны хил залган оршдог Кашмир гэх уулнаас эхтэй. Энэ бүс нутаг эрс тэс уур амьсгалтай, өвөлдөө маш хүйтэн тул Кашмир уулын ямаа хүйтний улиралд биеэ хамгаалахаар нарийн, дулаан хялгас ургуулж ирсэн нь ноолуур.
Нутгийн иргэд МЭӨ III мянганы үеэс уулын ямааны ноолуурыг гар аргаар самнаж, утас ээрч, уламжлалт гар урлалын бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэдэг байсан гэх түүхэн эх сурвалж, олдворууд олдож байжээ. Харин түүнээс хойш МЭ XIV-XV зууны үеэс хаад, ноёд, язгууртнууд олноор Кашмир уулын ямааны хялгасаар бүтээсэн тансаг хувцас, алчуур, ороолтоор гоёж эхэлснээр кашмер гэх нэр дэлхий даяар түгэн дэлгэрсэн түүхтэй аж.
Монголчууд хэдэн мянган жилийн тэртээгээс байгаль эх, цаг ууртайгаа зохицон нүүдлийн мал аж ахуйгаа хадгалан авч үлдсэн цөөхөн орнуудын нэг юм. Монголчуудын нүүдэлчин амьдрал нь үндэсний түүхэн үнэт зүйл билээ. Монгол Улс 70 сая мал амьтантай бөгөөд нүүдэл болон малчин үйл явц маш их ач холбогдолтой байдаг. Нүүдэлчид таван хошуу мал гэж дээдлэн нэрлэдэг хонь, ямаа, адуу, үхэр болон тэмээ өсгөн, мах, ноос, ноолууран бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэх зорилгоор үржүүлдэг.
Монголын нийт ажиллах хүчний 30 хувь нь хөдөө аж ахуйн салбартаа ажилладаг, 170 мян орчим малчин өрхтэй. Ажиллах хүчний энэ хэсэг нь амьтдынхаа хэрэгцээг хангахын тулд нүүдэлчин амьдралын хэв маягаар амьдрах шаардлагатай болдог. Нүүдэлчид таван хошуу малаа даган жилийн дөрвөн улирал нүүдэллэн амьдрана. Байгаль цаг агаарын байдлаас хамааран багадаа 4 удаа, ган зудтай жилүүдэд 10 болон түүнээс ч олон удаа бэлчээр сэлгэдэг.
Монгол орны газар нутаг маш туйлширсан байдаг. Өмнөд бүсүүд нь ихэвчлэн тэмээ маллахад тохиромжтой десертээс бүрддэг, харин хойд болон баруун бус нь хүйтэн, уулархаг газар нутагтай ямаа, хонь маллахад тохиромжтой байдаг. Морь болон хонины малчид өвс ногоотой газруудаар амьдрах давуу талтай.
Монгол газар нутгийн ширүүн ба хүйтэн цаг агаар ноолуур үйлдвэрлэхэд давуу талтай байдаг. Олонд танигдсан сайн чанарын зөөлөн, нарийн ширхэгтэй ноолуур нь -40-өөс +40 хэмийн хооронд хэлбэлзэх эрс тэс цаг агаарын нөхцөлд ургадаг. Эх газрын хуурай хүйтэн цаг уур нь ямааны булчирхайг цочроож ноолуур ургах гол хүчин зүйл болдог.
Хахир өвөл дуусаж, урин дулаан ирэх цагт ноолуур үсний ач холбогдол буурч, арьснаас хөндийрч хөөрөх энэхүү байгалийн үзэгдлийг гуужилт гэж нэрлэдэг. Ноолуур хөөрөх хугацаанаас шалтгаалан ямааны биеийг хэсэгчлэн самнадаг.
Судлаачид ноолуурын хөнгөн, нян үржүүлдэггүй, чийг шингээдэг, онцгой зөөлөн, 99 хувийн цэвэр гайхамшигтай дулаан хадгалах чанар гэх зэрэг сонирхолтой шинж чанаруудыг баталсан байдаг.
Comments